Sankcja kredytu darmowego a prowizja kredytowa

Prowizja jest jednym z tych elementów umowy, które łączą kilka wątków naraz: wchodzi do całkowitego kosztu kredytu, wpływa na RRSO, podlega ustawowemu limitowi kosztów pozaodsetkowych, a jeżeli jest kredytowana — zmienia to, ile pieniędzy faktycznie trafia do konsumenta.

Prowizja a całkowity koszt kredytu

Art. 5 pkt 6 definiuje całkowity koszt kredytu jako wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz koszty usług dodatkowych — w szczególności ubezpieczeń — gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach. Wyłączone są koszty opłat notarialnych.

Skoro prowizja wchodzi do całkowitego kosztu kredytu, wpływa też na RRSO — bo RRSO jest wyrażeniem całkowitego kosztu kredytu jako procentu całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym (art. 5 pkt 12).

Limit pozaodsetkowych kosztów kredytu

Ustawa zawiera odrębny mechanizm ograniczający koszty inne niż odsetki. Art. 5 pkt 6a definiuje pozaodsetkowe koszty kredytu jako wszystkie koszty ponoszone w związku z umową, z wyłączeniem odsetek.

Art. 36a ust. 1 określa maksymalną wysokość tych kosztów wzorem:

MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%)

gdzie K to całkowita kwota kredytu, n — okres spłaty w dniach, R — liczba dni w roku. Dla kredytów o okresie spłaty krótszym niż 30 dni obowiązuje wzór MPKK = K × 5% (ust. 1a).

Niezależnie od wyniku wzoru, art. 36a ust. 2 stanowi, że pozaodsetkowe koszty kredytu nie mogą być wyższe niż 45% całkowitej kwoty kredytu.

Skutek przekroczenia opisuje ust. 3: koszty pozaodsetkowe nie należą się w części przekraczającej maksymalną wysokość obliczoną w sposób określony w ustawie.

To istotne, bo naruszenie art. 36a–36c należy do katalogu z art. 45 ust. 1 — a więc może uruchamiać sankcję kredytu darmowego.

Prowizja kredytowana — na co zwrócić uwagę

Częsta konstrukcja: prowizja nie jest płacona osobno, tylko doliczana do kwoty kredytu i potrącana przy wypłacie. Konsument podpisuje umowę na 30 000 zł, a na konto wpływa np. 26 000 zł.

Tu wchodzi definicja z art. 5 pkt 7: całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota środków nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi.

Sposób opisania tego w umowie ma więc znaczenie dla tego, jak powinna być wskazana całkowita kwota kredytu — a pośrednio także RRSO i limit z art. 36a. Warto sprawdzić, którą liczbę umowa nazywa całkowitą kwotą kredytu i czy odpowiada ona kwocie faktycznie udostępnionej.

Prowizja za wcześniejszą spłatę

To osobna instytucja. Art. 50 ust. 1 pozwala zastrzec w umowie prowizję za spłatę kredytu przed terminem, ale tylko pod warunkiem, że spłata przypada na okres stałej stopy oprocentowania, a kwota spłacana w okresie dwunastu kolejnych miesięcy jest wyższa niż trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw ogłaszanego przez Prezesa GUS.

Informacja o prawie kredytodawcy do takiej prowizji i o sposobie jej ustalania to element umowy z art. 30 ust. 1 pkt 17 — objęty katalogiem z art. 45.

Odrębnie art. 49 ust. 1 przewiduje, że przy wcześniejszej spłacie całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o koszty dotyczące okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy.

Co sprawdzić w swojej umowie

1. Czy prowizja jest wskazana kwotowo i czy wliczono ją do całkowitego kosztu kredytu.
2. Czy została doliczona do kwoty kredytu — i jak umowa nazywa poszczególne kwoty.
3. Czy suma kosztów pozaodsetkowych mieści się w limicie z art. 36a.
4. Czy umowa opisuje prawo do prowizji za wcześniejszą spłatę i sposób jej ustalania.

Źródła i podstawa opracowania

Ustawa o kredycie konsumenckim (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1362), art. 5 pkt 6, 6a, 7, 12, art. 30 ust. 1 pkt 10 i 17, art. 36a–36c, art. 45, art. 49–50; dyrektywa 2008/48/WE. Stan prawny: wrzesień 2026 r.