Kto może ogłosić upadłość konsumencką?

Krótka odpowiedź: tryb konsumencki jest przewidziany dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej — dokładniej dla tych, których upadłości nie można ogłosić na zasadach dotyczących przedsiębiorców.

Podstawa

Art. 491¹ ust. 1 Prawa upadłościowego: przepisy Tytułu V stosuje się wobec osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić zgodnie z przepisami działu II tytułu I części pierwszej — czyli przepisami o upadłości przedsiębiorców.

Sąd może zdecydować o prowadzeniu sprawy według przepisów ogólnych, jeżeli uzasadnia to znaczny rozmiar majątku dłużnika, znaczna liczba wierzycieli lub inne przewidywania co do zwiększonego stopnia skomplikowania postępowania (ust. 2).

Kto składa wniosek

Wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić dłużnik (art. 491² ust. 3). Wniosek może złożyć również wierzyciel — wtedy stosuje się odpowiednio niektóre przepisy, które przy wniosku dłużnika nie mają zastosowania.

Postępowanie prowadzi się także wtedy, gdy dłużnik ma tylko jednego wierzyciela (art. 491² ust. 2). To istotne, bo pokutuje przekonanie, że potrzeba „kilku długów”.

Jedno zobowiązanie czy wiele — bez znaczenia

Ustawa nie wymaga określonej liczby wierzycieli ani minimalnej kwoty zadłużenia. Nie ma też progu w rodzaju „minimum 30 000 zł długu” — takie liczby pojawiają się w opracowaniach, ale nie wynikają z przepisów.

Co może zamknąć drogę do umorzenia

To ważniejsze pytanie niż samo „kto może złożyć wniosek”, bo złożenie wniosku i uzyskanie umorzenia to dwie różne rzeczy.

Art. 369 ust. 3 przewiduje oddalenie wniosku o umorzenie zobowiązań bez ustalenia planu spłaty, jeżeli:

1. upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień w sposób celowy, w szczególności przez trwonienie części składowych majątku oraz celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań,
2. w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku prowadzono wobec upadłego postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań,

chyba że uwzględnienie wniosku jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.

Ta klauzula jest istotna: ustawa nie zamyka drogi automatycznie, lecz pozostawia sądowi ocenę.

Umyślność i rażące niedbalstwo — inny skutek

Nie należy mylić dwóch rzeczy:

• celowe doprowadzenie do niewypłacalności — może prowadzić do oddalenia wniosku o umorzenie bez planu spłaty (art. 369 ust. 3),
• umyślne lub wskutek rażącego niedbalstwa doprowadzenie do niewypłacalności — nie zamyka drogi, ale wydłuża plan spłaty do przedziału 36–84 miesięcy (art. 370a ust. 2).

W praktyce oznacza to, że nawet przy zawinieniu postępowanie zwykle pozostaje możliwe — zmienia się jego długość.

A działalność gospodarcza?

Osoba, która prowadziła działalność i ją zamknęła, to częsty przypadek. Kwalifikacja zależy od stanu na moment składania wniosku i od tego, jakie zobowiązania powstały. Omawiamy to w tekście o upadłości a działalności gospodarczej.

Praktyczne pierwsze kroki

1. Ustal, czy na dziś prowadzisz działalność gospodarczą.
2. Zbierz listę wszystkich zobowiązań i wierzycieli.
3. Sprawdź, czy w ciągu ostatnich dziesięciu lat toczyło się wobec Ciebie postępowanie upadłościowe z umorzeniem.
4. Przygotuj rzetelny obraz majątku — zatajenie składników bywa oceniane surowo.

Źródła i podstawa opracowania

Prawo upadłościowe (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 913), art. 369 ust. 3, art. 370a ust. 2, art. 491¹, art. 491². Stan prawny: wrzesień 2026 r.