Upadłość konsumencka 2026 – na czym polega i jak wygląda postępowanie?

Upadłość konsumencka to postępowanie sądowe wobec osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Jego celem jest zaspokojenie wierzycieli z majątku dłużnika w takim zakresie, w jakim jest to możliwe, a następnie — po wykonaniu obowiązków nałożonych przez sąd — umorzenie tej części zobowiązań, która pozostała.

Najważniejsze informacje

• Postępowanie regulują przepisy Prawa upadłościowego, w tym Tytuł V części pierwszej dotyczący osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej.
• Wniosek składa dłużnik (może go złożyć również wierzyciel — wtedy postępowanie ma nieco inny przebieg).
• Wniosek i dalsze pisma składa się co do zasady przez system teleinformatyczny obsługujący postępowanie sądowe.
• Plan spłaty wierzycieli ustala się co do zasady na okres nie dłuższy niż 36 miesięcy.
• Opłata od wniosku to opłata podstawowa — 30 zł.
• Część zobowiązań nie podlega umorzeniu nigdy (m.in. alimenty).

Kto jest objęty tym trybem

Art. 491¹ ust. 1 Prawa upadłościowego: przepisy Tytułu V stosuje się wobec osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić zgodnie z przepisami o upadłości przedsiębiorców.

Sąd może jednak postanowić, że postępowanie wobec takiej osoby będzie prowadzone według przepisów ogólnych, jeżeli uzasadnia to znaczny rozmiar majątku, znaczna liczba wierzycieli albo inne przewidywania co do zwiększonego stopnia skomplikowania sprawy (ust. 2).

Warto też wiedzieć, że postępowanie prowadzi się także wtedy, gdy dłużnik ma tylko jednego wierzyciela (art. 491² ust. 2).

Przebieg postępowania — etapy

1. Wniosek. Składa go dłużnik (art. 491² ust. 3). Do wniosku i innych pism stosuje się przepisy o składaniu przez system teleinformatyczny.

2. Rozpoznanie wniosku. Sąd bada przesłanki i wydaje postanowienie.

3. Ogłoszenie upadłości. W postanowieniu sąd m.in. wskazuje dane upadłego, określa, że jest osobą nieprowadzącą działalności gospodarczej, oraz wzywa wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności syndykowi w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia w Rejestrze (art. 491⁵ ust. 1).

4. Postępowanie właściwe. Syndyk ustala skład masy upadłości, likwiduje majątek i sporządza plany podziału.

5. Plan spłaty wierzycieli. Sąd ustala, w jakim zakresie i przez jaki okres upadły ma spłacać zobowiązania nieuregulowane w toku postępowania, oraz jaka część zobowiązań zostanie umorzona po wykonaniu planu (art. 370a ust. 1).

6. Umorzenie. Po wykonaniu planu spłaty sąd wydaje postanowienie stwierdzające jego wykonanie i umarzające pozostałe zobowiązania objęte planem (art. 370f ust. 1).

Plan spłaty — ile trwa

To pytanie zadawane najczęściej. Reguły są następujące:

| Sytuacja | Maksymalny okres planu spłaty | |---|---| | Zasada ogólna | do 36 miesięcy (art. 370a ust. 1) | | Niewypłacalność spowodowana umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa | od 36 do 84 miesięcy (ust. 2) | | Spłacono co najmniej 70% zobowiązań uznanych na liście wierzytelności | do roku (ust. 3) | | Spłacono co najmniej 50% | do dwóch lat (ust. 4) |

Do okresów spłaty zalicza się okres od upływu sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia upadłości do dnia zakończenia postępowania upadłościowego (ust. 5).

Czego umorzenie nie obejmuje

Art. 370f ust. 2 wymienia zobowiązania, które nie podlegają umorzeniu:

• zobowiązania o charakterze alimentacyjnym,
• renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,
• kary grzywny orzeczone przez sąd,
• obowiązek naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,
• nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie,
• naprawienie szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem,
• zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

To zamknięta lista i warto ją znać przed złożeniem wniosku — bo określa realny efekt całego postępowania.

Kiedy sąd może odmówić umorzenia

Art. 369 ust. 3 przewiduje oddalenie wniosku o umorzenie zobowiązań bez ustalenia planu spłaty m.in. wtedy, gdy upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień w sposób celowy, w szczególności przez trwonienie majątku lub celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań, albo gdy w okresie dziesięciu lat przed złożeniem wniosku prowadzono wobec niego postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część zobowiązań — chyba że przemawiają za tym względy słuszności lub względy humanitarne.

Co wchodzi, a co nie wchodzi do masy upadłości

To pytanie decyduje o tym, jak postępowanie odczuje gospodarstwo domowe. Art. 63 ust. 1 wyłącza z masy m.in.:

• mienie wyłączone od egzekucji według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego,
• wynagrodzenie za pracę upadłego w części niepodlegającej zajęciu,
• określone kwoty związane z realizacją zastawu rejestrowego lub hipoteki,
• środki na rachunku objętym blokadą podmiotu kwalifikowanego w rozumieniu Ordynacji podatkowej.

Ponadto art. 63 ust. 1a i 1b wyłączają część dochodu. Dla osoby, na której utrzymaniu nie pozostają inne osoby, do masy nie wchodzi część dochodu odpowiadająca — łącznie z dochodami wyłączonymi na podstawie ust. 1 — kwocie stanowiącej 150% kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Dla osoby utrzymującej inne osoby ustawa przewiduje odrębne wyliczenie.

Mieszkanie

Jeżeli w skład masy wchodzi lokal mieszkalny albo dom jednorodzinny, w którym upadły zamieszkuje, art. 342a ust. 1 przewiduje, że z sumy uzyskanej ze sprzedaży wydziela się upadłemu kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za okres od dwunastu do dwudziestu czterech miesięcy.

Kwotę tę — na wniosek upadłego — określa sędzia-komisarz, biorąc pod uwagę potrzeby mieszkaniowe upadłego, liczbę osób pozostających na jego utrzymaniu, zdolności zarobkowe, sumę uzyskaną ze sprzedaży oraz opinię syndyka (ust. 2). Jeżeli fundusze masy na to pozwalają, a lokal nie został jeszcze zbyty, możliwa jest zaliczka (ust. 3).

Nieruchomość nie jest więc chroniona przed sprzedażą — chronione są potrzeby mieszkaniowe, i to w określonym zakresie.

Rola syndyka

Syndyk ustala skład masy, przyjmuje zgłoszenia wierzytelności, likwiduje majątek i sporządza plany podziału. Nie jest ani pełnomocnikiem dłużnika, ani windykatorem wierzyciela — działa w postępowaniu, pod nadzorem sądu.

Z masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty postępowania (art. 343 ust. 1).

Postępowanie zakłada współdziałanie upadłego: wskazanie i wydanie majątku, udzielanie informacji, przekazywanie dokumentów. Ma to bezpośrednie znaczenie prawne — zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, nie podlegają umorzeniu, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu (art. 370f ust. 2).

Koszty

Od wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej pobiera się opłatę podstawową (art. 76a pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), która wynosi 30 zł (art. 14 ust. 3 tej ustawy).

To nie jest całkowity koszt postępowania — osobną kwestią jest wynagrodzenie syndyka i koszty postępowania, pokrywane z masy upadłości. Szerzej piszemy o tym w tekście ile kosztuje upadłość konsumencka.

Zanim złożysz wniosek

1. Zbierz dokumenty dotyczące wszystkich zobowiązań.
2. Ustal, kto obecnie jest wierzycielem — bywa nim inny podmiot niż ten z umowy.
3. Sprawdź, czy w Twojej sytuacji występują zobowiązania z listy nieumarzalnych.
4. Przygotuj obraz majątku i dochodów.

Szczegółową listę znajdziesz w tekście o dokumentach do upadłości konsumenckiej.

Źródła i podstawa opracowania

Prawo upadłościowe (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 913), art. 369, art. 370a, art. 370f, art. 491¹, art. 491², art. 491⁵; ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1228), art. 14 ust. 3, art. 76a. Stan prawny: wrzesień 2026 r.